مبانی
VPN چیست و چگونه کار میکند؟ توضیح به زبان ساده
فهرست مطالب
منظور از VPN اتصالی رمزگذاری‌شده بین دستگاه شما و یک سرور است که همه ترافیک اینترنت گوشی یا رایانه‌تان از آن می‌گذرد. سایتها بهجای آدرس شما آدرس سرور را میبینند، در حالی که ارائهدهنده اینترنت و صاحب Wi-Fi فقط میبینند که دستگاهتان با یک سرور داده رد و بدل میکند. ساده‌ترین راه برای اینکه ببینید VPN چه چیزی را تغییر میدهد و محافظتش کجا تمام میشود، دنبال کردن یک درخواست است.
تعریف VPN به زبان ساده
عبارت VPN کوتاه‌شده virtual private network یا «شبکه خصوصی مجازی» است. این شبکه فقط دو نقطه دارد: دستگاه شما و سروری که سرویس VPN اداره‌اش میکند. چیزی که آن را خصوصی میکند، رمزگذاری است. هیچ‌کس در این میان نمی‌تواند آنچه را از یک نقطه به نقطه دیگر می‌رود بخواند.
به آن «مجازی» می‌گویند، چون از نظر فیزیکی همان اینترنتی است که در خانه یا کافه از آن استفاده میکنید. برنامه هر چیزی را که دستگاهتان می‌فرستد رمزگذاری میکند و به یک آدرس واحد می‌رساند؛ سپس سرور از طرف شما به اینترنت وصل میشود.
یک درخواست را دنبال کنیم
فرض کنید در کافه نشسته‌اید و در گوشی‌تان یک سایت هواشناسی را باز میکنید.
بدون VPN، درخواست از Wi-Fi کافه وارد شبکه ارائهدهنده اینترنت شما میشود و از آنجا به سایت می‌رسد. هر کسی که درخواست از تجهیزاتش می‌گذرد، می‌بیند مقصدش کجاست. صاحب Wi-Fi و ارائهدهنده اینترنت می‌دانند چه سایتی را و چه زمانی باز کرده‌اید و در صفحه‌های بدون HTTPS محتوا را هم میبینند. سایت هواشناسی آدرس IP واقعی شما را می‌گیرد و همراه با آن، نام ارائهدهنده اینترنت و شهری را که در آن هستید.
با VPN، همین درخواست اول به برنامه می‌رود. برنامه آن را در بسته‌ای رمزگذاری‌شده می‌پیچد که مقصدش بهجای سایت هواشناسی، سرور سرویس VPN است. Wi-Fi کافه و ارائهدهنده اینترنت بسته را دست‌به‌دست میکنند، اما نمی‌توانند بازش کنند، چون کلید فقط در دست گوشی شما و سرور است. سرور درخواست را باز میکند، صفحه را خودش می‌گیرد و از همان راه برایتان پس می‌فرستد. این برای همه ترافیک دستگاه صدق میکند، نه فقط مرورگر. پیام‌رسان‌ها، بازی‌ها و برنامه‌های دیگر هم از همین کانال استفاده میکنند و هیچ‌کدام به تنظیم جداگانه نیاز ندارند.
حالا از دید صاحب Wi-Fi و ارائهدهنده اینترنت، کل آن شب یک جریان رمزگذاری‌شده بین گوشی شما و یک سرور است. آن‌ها میبینند این جریان چه زمانی برقرار بود و چه حجمی داشت، اما سایت‌های درون آن را نمی‌بینند. سایت هواشناسی آدرس سرور را می‌بیند و فرض میکند بازدیدکننده همان‌جایی است که سرور هست.
می‌ماند خود سرویس VPN. حالا این سرویس همان جایی قرار دارد که پیش‌تر ارائهدهنده اینترنت بود. آدرس شما را میداند و میداند درخواست‌هایتان به چه سایتهایی می‌رود، هرچند محتوای صفحه‌های HTTPS حتی برای VPN هم رمزگذاری‌شده می‌ماند. پس VPN واسطه را حذف نمیکند، فقط یکی را با دیگری عوض میکند؛ برای همین انتخاب VPN همان‌قدر دقت می‌خواهد که انتخاب بانک یا سرویس ایمیل.
کاربردهای VPN
باز کردن سایت یا برنامه‌ای که در شبکه شما کار نمیکند
دسترسی به برخی سایتها را ممکن است ارائهدهنده اینترنت، مدیر شبکه اداره یا دانشگاه یا اپراتور تلفن همراه ببندد. گاهی سایت مسدود نیست، اما آن‌قدر کند میشود که ویدیوهایش بارگذاری نمی‌شوند. با VPN، درخواست به آن سایت درون کانال رمزگذاری‌شده می‌رود و فیلتر نمی‌تواند آن را از بقیه ترافیک شما تشخیص دهد. دور زدن چنین محدودیت‌هایی رایج‌ترین دلیلی است که مردم VPN نصب میکنند.
استفاده از سرویس‌های آشنا در سفر
برخی سرویس‌های پخش آنلاین و فروشگاه‌های اینترنتی فقط برای بازدیدکنندگان کشورهای خاصی کار میکنند. اگر خارج از کشور هستید، به سروری در کشور مورد نظرتان وصل شوید تا سرویس آدرسی از همان‌جا ببیند.
پنهان نگه داشتن آدرس IP
لازم نیست سایت بداند از کدام ارائهدهنده اینترنت استفاده میکنید یا در کدام محله شهر زندگی میکنید، اما آدرس IP هر دو را لو میدهد. با VPN، سایت و اسکریپت‌های آمارگیری داخل آن بهجای آدرس شما آدرس سرور را می‌گیرند.
محافظت کجا تمام میشود
محافظت VPN فقط مسیر بین دستگاه شما و سرور را در بر می‌گیرد. آنچه روی خود دستگاه یا در سایتی که باز میکنید اتفاق می‌افتد، با آن تغییری نمیکند.
- دستگاه شما. اگر برنامه‌ای در گوشی‌تان بیش از حد لازم داده جمع میکند، با روشن بودن VPN هم همین کار را ادامه میدهد. VPN فایل‌هایی را هم که دانلود میکنید بررسی نمیکند. این کار بر عهده به‌روزرسانی‌های سیستم‌عامل و آنتی‌ویروس است.
- سایت و حساب کاربری شما. هر چیزی را که خودتان به سایت گفته‌اید، از نام کاربری تا شماره تلفن یا آدرس تحویل، پیش همان سایت می‌ماند. کوکی‌ها و تنظیمات مرورگر هم سر جایشان می‌مانند و به سایت امکان می‌دهند حتی با آدرس IP دیگری شما را بشناسد. VPN شما را ناشناس نمیکند.
- قوانین سرویس‌ها. برخی سرویس‌ها به ورود از طریق VPN با احتیاط نگاه میکنند و ممکن است بخواهند تأیید کنید که خودتان هستید، یا بعضی از امکانات را برایتان غیرفعال کنند.
تأثیر VPN بر سرعت
با VPN، هر درخواست سر راهش از سرور هم می‌گذرد. اگر سرور آن سر دنیا باشد، پاسخ‌ها دیرتر از وقتی می‌رسند که سرور در کشوری همسایه است. در صفحه‌های وب یا ویدیو این تأخیر به‌ندرت به چشم می‌آید، اما برای تماس‌ها و بازی‌های آنلاین بهتر است کشوری نزدیک به خودتان انتخاب کنید.
عکس این هم ممکن است. اگر ارائهدهنده اینترنت عمداً سرعت سایت خاصی را پایین بیاورد، آن سایت با VPN معمولاً عادی باز میشود، چون ارائهدهنده نمی‌بیند ترافیک به کجا می‌رود. در بقیه موارد VPN اینترنت شما را سریع‌تر نمیکند. سرعتش نمی‌تواند از اتصالی که همین حالا دارید بیشتر باشد.
چرا بعضی VPNها مسدود می‌شوند و بعضی نه
پروتکل روشی است که برنامه و سرور با آن بر سر رمزگذاری توافق میکنند و داده رد و بدل میکنند. پروتکل‌های کلاسیک VPN الگوی ترافیکی قابل‌تشخیصی دارند، برای همین شبکه‌هایی که ترافیک را فیلتر میکنند، اول از همه آن‌ها را شناسایی و قطع میکنند. پروتکل‌های جدیدتر اتصال را شبیه ترافیک رمزگذاری‌شده معمولی سایتها میکنند و جدا کردن چنین اتصالی از بقیه ترافیک بسیار سخت‌تر است.
برنامه Bebra از VLESS + REALITY، XHTTP، Hysteria2 و Shadowsocks استفاده میکند. لازم نیست هیچ‌وقت یکی از آن‌ها را دستی انتخاب کنید. برنامه پروتکل و مسیر را خودش برایتان انتخاب میکند و اگر مسیری از کار بیفتد، خودش به مسیر دیگری می‌رود. درباره این پروتکل‌ها در صفحه فناوری‌ها بیشتر بخوانید.
چطور یک VPN انتخاب کنید
سرویس‌های VPN بی‌شمارند و تبلیغاتشان همه شبیه هم است. چند پرسش کاربردی بهتر نشان میدهد چه فرقی با هم دارند.
- آیا برای همه دستگاه‌های شما برنامه دارد، از گوشی و رایانه تا تلویزیون و اگر لازم باشد، روتر؟
- چند دستگاه می‌توانند از یک اشتراک استفاده کنند؟
- در کشورهایی که لازم دارید سرور دارد؟
- با مسدودسازی چطور کنار می‌آید؟ چند پروتکل دارد و اگر یکی از کار بیفتد، خودش به دیگری می‌رود؟
- از کجا میشود با پشتیبانی تماس گرفت و چقدر سریع جواب می‌دهند؟
- میشود پیش از پرداخت برای یک سال کامل، آن را با هزینه کم امتحان کرد؟
و اما VPNهای رایگان. سرور و پهنای باند هزینه دارد، پس هر سرویس رایگانی از راهی خرجش را درمی‌آورد. پیش از نصب، بخوانید از کجا درآمد دارد و درباره داده‌های کاربرانش چه می‌گوید.
روشن کردن VPN، با Bebra به‌عنوان نمونه
برای راه‌اندازی VPN یک برنامه و انتخاب یک کشور کافی است.
برنامه را دانلود کنید
برنامه Bebra برای iPhone و iPad، Android، Windows، Mac، Linux، Android TV و Apple TV وجود دارد. همه نسخه‌ها در صفحه دانلود هستند.
آن را باز کنید
ثبت‌نام لازم نیست. برنامه خودش برای این دستگاه یک حساب می‌سازد. برای اینکه اشتراکتان روی دستگاه‌های دیگر هم کار کند، با Apple، Google، ایمیل، Telegram یا کد یکبار مصرف وارد حسابتان شوید.
روی کاشی یک کشور بزنید
اتصال بلافاصله شروع میشود و دکمه جداگانه «اتصال» وجود ندارد. نمی‌دانید کدام کشور را انتخاب کنید؟ روی «سریع‌ترین» بزنید. برای خاموش کردن VPN، روی دکمه «قطع» در پایین صفحه بزنید.
مطمئن شوید کار میکند
در بالای صفحه سطر «متصل به» و پس از آن نام کشوری را که انتخاب کرده‌اید می‌بینید. حالا سایتها بهجای آدرس شما آدرس سروری در آن کشور را میبینند.
هر طرحی همه 187 کشور را در بر می‌گیرد و تعداد دستگاه‌ها محدودیتی ندارد. برای اینکه Bebra را روی دستگاه‌های خودتان امتحان کنید، با دوره آزمایشی به قیمت 10 ₽ شروع کنید. 3 روز دسترسی کامل، سپس 500 ₽ در ماه. اشتراک به طور خودکار تمدید میشود.
پرسش‌ها و پاسخ‌ها
آیا VPN همان پروکسی است؟
نه. پروکسی معمولاً برای یک مرورگر یا برنامه تنظیم میشود و همیشه هم رمزگذاری نمیکند. VPN همه ترافیک دستگاه را از یک کانال محافظتشده عبور میدهد و لازم نیست هر برنامه را جداگانه تنظیم کنید.
اگر سایت از HTTPS استفاده میکند، باز هم VPN لازم است؟
پروتکل HTTPS محتوای صفحه را رمزگذاری میکند، اما ارائهدهنده اینترنت همچنان میداند به کدام سایت رفتهاید و سایت هم همچنان آدرس IP شما را میداند. VPN سایتهایی را که باز میکنید از ارائهدهنده پنهان میکند و به سایت بهجای آدرس شما آدرس سرور را نشان میدهد.
آیا VPN مرا ناشناس میکند؟
نه. آدرس IP را که سایتها میبینند عوض میکند و از اتصال محافظت میکند، اما چیزی را که حسابهای کاربری و مرورگرتان از قبل درباره شما فاش میکنند پاک نمیکند.
آیا VPN با اینترنت همراه کار میکند؟
بله. VPN روی هر نوع اتصالی کار میکند، از Wi-Fi خانه تا اینترنت همراه و شبکه هتل.
روی چند دستگاه میتوانم از Bebra استفاده کنم؟
هر تعداد که بخواهید. یک اشتراک همه دستگاههایتان را پوشش میدهد و تعدادشان محدودیتی ندارد.
